Bilim insanları klasik müzik ve cazın zamanla basitleştiğini ortaya koydu... Peki bu kötü bir şey mi? | Kısaçalar #21

. Yazar - Kimbilir Editör 2 Mayıs 2026 Cumartesi

“Müziğin basitleştiği” argümanı bir değişim tedirginliği mi yoksa bu argümanın bir gerçeklik payı var mı? Burada söz ettiğimiz “basitleşme” aslında, hem üretimin “daha az komplike” bir hale geldiğini vurgularken hem de tüketimin yaygınlaşmasına işaret ediyor olabilir. Bu yaygınlaşma, bir popüler kültür ürünü olarak müziğin üretim sürecini kaçınılmaz olarak hızlandırıyor. Haliyle artan talebi karşılamak için arz sürecinin de basitleşmesi gerek. Araştırmacılar yukarıda gördüğünüz argümanı ele alırken bu fenomenden popüler müziğin yanı sıra klasik müzik ve cazın da etkilendiğini keşfetti.

Buna göre caz ve klasik müzik gibi -doğası ve geleneği gereği- karmaşık kabul edilen türlerin zamanla yapısal olarak daha sade bir forma evrildiğini ortaya koyuyor. Bu arada bahse konu sadeliğin her zaman olumsuz bir anlam taşımayacağının da altını çizmek gerek. “Basitleşme” ifadesi rahatlıkla pejoratif anlamda kullanılabilir ancak değişimin direkt olarak “olumsuz” değerlendirilmesi de doğru olmayacaktır.

İtalyan araştırmacılardan oluşan ekip müziğin evrimindeki uzun vadeli eğilimleri incelerken, 1600 ile 2021 yılları arasında bestelenmiş yaklaşık 20 bin eseri MIDI formatında analiz etti. Çalışmanın ortak yazarıları arasında yer alan, Tuscia Üniversitesi’nden Niccolo Di Marco, müzikte “karmaşıklık” kavramını ölçmek için metin analizlerinde kullanılan yöntemlere benzer yöntemlerden yararlandıklarını ifade ediyor ve “Literatürü incelediğimizde, en sağlam yaklaşımın müziğin dijital temsili olan MIDI dosyaları üzerinden ilerlemek ve karmaşıklık biliminin araçlarını uygulamak olduğunu gördük” diyor.

Tabii ki araştırmanın belli sınırları olduğunun da altını çizmek gerek. Nature dergisinde yayımlanan çalışmada araştırmacılar, MIDI tabanlı analizlerin on iki tonlu sisteme dayanması nedeniyle, nota tercihlerine dair tüm incelikleri ölçmenin mümkün olmadığını vurguladı. Bu nedenle ekip, özellikle melodik ve armonik geçişlere odaklandı. Bulgular, klasik ve caz müziğin yapısal örüntülerinin zamanla daha az karmaşık hale geldiğini ve günümüz müzik türleriyle giderek daha fazla benzeştiğini ortaya koydu.

'ERİŞİM KOLAYLIĞI VE KÜLTÜREL YAKINLAŞMALAR...'

2024’te Londra Queen Mary Üniversitesi tarafından yürütülen bir başka araştırma ise müzik listelerinin zirvesine çıkan şarkılarda benzer bir sadeleşme eğilimi olduğunu ortaya koyuyordu. Teknoloji, erişim kolaylığı ve kültürel yakınlaşmalar bir cevap olarak görülebilir lakin Niccolo Di Marco’ya göre tablo muhtemelen daha karmaşık. Di Marco, klasik müzik ve caz gibi türlerde karmaşıklığın aslında ortadan kaybolmadığını, yalnızca biçim değiştirdiğini vurguluyor:

“Daha geniş kültürel ve pratik etkenleri de hesaba katmak gerekiyor. 20. ve 21. yüzyıllarda müzikal diller ve dinleyici kitleleri çeşitlendi; bazı besteciler yoğun yapısal kurgular yerine açıklığı, tekrarı ya da erişilebilirliği tercih etti.”

Di Marco’ya göre bu nedenle müziğin “daha az karmaşık” hale geldiğini söylemek yerine, karmaşıklığın farklı alanlara kaydığını ifade etmek daha doğru: “Belki de armonik ve melodik incelikten, ölçülmesi daha zor başka boyutlara geçiş söz konusu.” Bu temkinli duruşu belki de Di Marco'nun bilim insanı hassasiyetine yormak gerek...

Velhasıl söz konusu çalışma, internet ve sosyal medyanın yükselişiyle birlikte insan davranışlarının nasıl değiştiğini inceleyen daha geniş kapsamlı bir projesinin parçası. Bu bağlamda ekip daha önce, online iletişim biçimlerinin de zamanla daha basit hale geldiğine işaret eden bulgular yayımlamıştı. Tekrar ifade etmek gerekirse Di Marco, bu eğilimin olumsuz bir gelişme olarak görülmemesi gerektiğini düşünüyor. Ona göre dijital çağda hızla dönüşen dünyaya uyum sağlama sürecinin parçası olan bu değişimler, bazı açılardan olumlu sonuçlar da doğurabilir ki aslında erişilebilirlik kesinlikle bu olumlu sonuçların başında geliyor.

“Birbiriyle daha bağlantı halinde bir dünyada, daha sade müzikal yapıların benimsenmesi; erişilebilirlik ve geniş kitlelere ulaşma açısından ele alındığında, illa ki olumsuz bir durum değil” diyen Di Marco, habere konu çalışmanın temel amacının da müziğin “basitleşmesini” eleştirmek değil, bu dönüşümün belli başlı yönlerini ölçmek olduğunu vurguluyor.